Theodore, pazar yerindeki kalabalığı görünce merakına yenik düşüp gürültüye doğru yöneldi. Halk hep bir ağızdan gülüyordu. Kalabalığın içerisinden hakaretler yükseliyor, fısıldaşmalar ve kahkahalar insanların birbirini duymasını engelliyordu. Pazar yerinin tam ortasında yaşlı bir adamın silüeti belirdi. Theodore, daha yakından bakmak için ileri atılınca birden kendisini etraftakilerin alay konusu yaptığı adamla karşı karşıya buldu. Adam bir hayli yıpranmış, yorgun ve bıkkın görünüyordu. Yarı çıplak vaziyette bir elinde bastonu diğer elinde lambasıyla bir adım daha yaklaştı. Theodore, yaşlı adama bakarak hava aydınlıkken bir elinde lambayla bu halde pazarın ortasında ne yaptığını sordu. Yaşlı adam lambayı ona doğru tuttu, yüzündeki hayal kırıklığı bariz bir şekilde seziliyordu:
“Dürüst bir insan arıyorum.”
Elindeki lambayı yüz hizasına indirdi, başını eğdi ve pazar yolu boyunca yürümeye devam etti.
 | ||||||
|
Dürüst bir insan arayan Diyojen tablosu, Jacob Jordaens, 1642 [11] Geçmişten günümüze birçok düşünür ve filozof mutluluğun formülünü aramış, hakikate, en doğru olana erişmeye çalışmıştır. Aristoteles, Homer, Plato ve Sokrates gibi önemli filozofların birçoğu “Erdem”i mutluluğun anahtarı olarak görmüştür [10]. Benzer şekilde, kinikler, erdemi kendisine ulaşılması gereken nihai hedef olarak görmüşler ama erdeme ulaşma yolları konusunda kendilerine has fikirler geliştirmişlerdir. Kinik felsefenin üzerine inşa edildiği temel fikirlere değinmeden önce Kinik fikir okulunun kurucusu, Sokrates’in öğrencisi Antithenes’ten bahsetmek gerekir. Antithenes, (m.ö. 445—m.ö. 365), zengin bir ailede doğup büyümüş ve köklerini toplumun tabanından aldığına inandığı yanlışlıklar ve adaletsizliklerle mücadele etmek için insanlara erdemli olmayı öğretmeye çalışmıştır [3]. Kinik okulu, Atina Kent Devleti’nde Kynosarges Gymnasium’unda (Antik Yunanistan’da atletlerin eğitimi için kullanılan büyük bina) kurulmuştur. Antithenes, mülkiyeti, fiziksel zevkleri, lüks yaşamı tasdiklememiş, öğrencilerini ruhun kendi iç zenginliğini ararken çekeceği fiziksel ve zihinsel acıyı kabul etmeleri için eğitmiştir [3]. “Kinik” isminin kökenleri de bir anlatıya göre Antithenes’in “Haplokuōn” takma isminden gelmektedir [10]. Haplokuōn, “saf ve basit köpek” anlamında kullanılır ve Antithenes’in savunduğu yaşam tarzına ithafen konmuştur. Bir diğer anlatıya göre ise “Kinik” ifadesi yunanca “Kyon”dan gelmektedir ve Antithenes’in fikirlerinden ilham alan, hatta birçok kaynakta Kinik felsefesinin kurucusu olarak atfedilen, Sinoplu Diyojen ile direkt bağlantısı vardır. Bu anlatıda, hayat tarzından dolayı dışlanan Diyojen, halk tarafından “Kyon” yani köpek olarak isimlendirilir ve Kinik Diyojen, nihayetinde “Köpek Diyojen” anlamında kullanılır. Hakkında anlatılan hikayeler, savundukları, yaptıkları ve inandığı prensiplerle Sinoplu Diyojen, Kinik felsefenin kuşkusuz en önemli ismidir. Kuyumcu Hicesias’ın oğlu Sinoplu Diyojen (MÖ 400 civarı - MÖ 320 civarı), madeni paralarda sahtecilik yaptıkları ve bu paraları piyasaya sürdükleri için erken yaşta babasıyla beraber Sinop’tan sürülmüştür.
Atina’ya gelen Diyojen, burada dönemin medeniyetine karşı tavır almış ve radikal fikirleriyle yüzyıllar sürecek bir şöhrete kavuşmuştur. Aristoteles, yazılarında ona ismini açıklama gereksinimi duymadan sadece “Kinik” diye atıfta bulunmuş, Plato kendisinden “Çılgın Sokrates” şeklinde bahsetmiştir [5]. Halihazırda tüm mal varlığından yoksun kalmış olan Diyojen bir fıçının içinde, bir elinde bastonu, diğer elinde lambası ve yırtık kıyafetleriyle Atina sokaklarında yaşamış, sürdürdüğü basit yaşamı överek karmaşıklıktan uzak kalmaya çalışmıştır. Onun için kendine yeterlilik ve özgür irade ön plandadır. İç huzur ve erdemi bulmak uğruna kişisel zevklerinden ve lüks yaşamdan vazgeçmiş, özgür iradesini, dürüstlüğünü ve cesaretini ön plana çıkarmıştır [9]. Diyojen’in fikirleri modern kinizm ile karıştırılmamalıdır. Modern kinizmde insanın doğuştan kötü olduğu ve yaşam tarzının onu daha da kötü olmaya ittiği düşüncesi hakimdir. Hayatın hiç var olmamasını tercih ederler. Diğer taraftan Diyojen, insanlar konusunda benzer düşüncelere sahip olsa da hayatın kendisinin kötücül olduğunu düşünmez, hatta rivayete göre kendisine hayatın kötü olduğunu söyleyen birine “Hayatın kendisi değil, kötü bir hayat yaşamak kötüdür.” demiştir [1]. Diyojen
için kötü bir hayat; davranışta, terbiyede, inanış ve yaşayışta geleneklere
ayak uydurma çabasından kaynaklanmaktadır. Toplum tarafından yaratılmış kural
ve gelenekleri reddetmek yani “geleneksel toplum”dan sıyrılmak yine insanın
elindedir. Onun için aile kurumu da “doğal” olmayan, toplum tarafından
uydurulmuş bir kurumdur. İnsan kendi kendine yetmeli ve özgür yaşamalıdır.
Ancak Diyojen, herkesin aynı onun gibi sokaklarda, fakirlik içerisinde
yaşamasını istememiş, sadece bu kötü şartlar altında bile mutluluğa ve
özgürlüğe ulaşılabileceğini göstermeye çalışmıştır [4]. Kendisini “kozmopolit”
insan olarak tanıtmış ve tek bir coğrafyaya aidiyet beslemeyerek dünya
vatandaşı olduğunu iddia etmiştir [8]. Diyojen’in özgürlüğü sadece yaşadığı
yerle sınırlı değildir.
Tüm sosyal normları, beklentileri ve kuralları yıkarak kendi özgür iradesine ve ideallerine bağlı yaşadığını iddia etmiştir [1]. Sık sık sokaklarda diğer insanlarla dalga geçmiş, sokak hayvanları gibi tuvaletini sokakta yapmış ve halktan yemek dilenmiştir. Birçoklarına göre sefil bir hayat sürmüş olsa da Diyojen, kendisini tüm insanlığın hükümdarı olarak görmüştür çünkü aralarındaki tek “özgür birey” kendisidir. Rivayete göre, Diyojen’in şöhretini duyan Büyük İskender, Korinth kentine, onu ziyarete gelir. Yerde yatan Diyojen’in karşısına dikilip onu test etmek için “Dile benden ne dilersen!” diye bağırır. Diyojen, yattığı yerden kafasını kaldırıp “Gölge etme başka ihsan istemem.” der. Bu diyaloğun gerçekten yaşanmış olma ihtimali bir hayli az da olsa, bir tarafta dünyaları fethettiği halde tatmin olamayan büyük imparatorla neredeyse elinde hiçbir şey olmamasına rağmen tatmin olabilmeyi başarmış yaşlı bir adamın arasındaki zıtlık kinik düşünce bağlamında çok değerlidir [5].
Kinik yaşam tarzında çalışmaya ve eğitime yer olmasa da, kişi bu özgürlüğün gerektirdiği fiziksel kapasiteye sahip olmalıdır. Hayat boyu devam eden idman ya da Askēsis, kişinin vücudunu sağlık veya rekabet için değil, sadece ruh için zinde tutması anlamına gelir [10]. Diyojen karlı havalarda yalın ayak yürümüş, soğuk heykellere sarılmış, yazın kavurucu kumların üzerinde yuvarlanmıştır [9]. Ayrıca günlük beslenmesinin büyük bir kısmını acı bakla tohumları ve mercimek oluşturmuştur. Alışması gereken zorlukların “doğal” zorluklar olduğuna inanmış ve insan icadı olan mesleklere, para kazanmaya, ekonominin bir parçası olmaya gerek duymamıştır. Diyojen’in mütevazi hayatı ve vermeye çalıştığı anti-materyalist mesajlar dini anlatıları andırsa da yakın dönem peygamberlerinden İsa’nın çağrısıyla Diyojen’in çağrısı temel bir noktada birbirinden ayrılmaktadır. Diyojen için gerçek olan sadece bu dünyadır, o metafiziksel herhangi bir kavramın konuşulmasını bile saçma bulur ve materyal lükslerden cennette mutluluğa ulaşmak için değil, dünyada mutluluğa ulaşmak için vazgeçilmesi gerektiğini savunur [5]. Ayrıca, dini anlatılardakinin aksine insanlığa bir kutsaliyet yüklemekten de kaçınmıştır. Dünyanın kendisi için yaratıldığı insan fikrine karşı o, insanı diğer hayvanlardan farksız görmüştür. Kinizm
Diyojen’den sonra da devam etmiş, 6. yüzyıla doğru bir fikir okulu olarak
varlığı sonlanmıştır. Kinikler fikirlerini yazmak yerine yaşam tarzlarıyla
yansıtmayı tercih ettikleri için Kinik fikir okuluna dair elimizde çok fazla
yazılı kaynak bulunmamaktadır. Yine de Diyojen’in mirasını, yaşam tarzının ve
fikirlerinin hayranı olan filozoflar, toplumun içerisinde bulunduğu durumu
sorgulayan düşünce adamları, hem felsefede hem literatürde yaşatmaya devam
etmiştir. Sanatın, bilimin ve teknolojinin halkı yozlaştırdığını iddia ettiği
için “Yeni Diyojen” olarak anılan Jean-Jacques Rousseau, Diyojen’e hayranlığını
ifade eden ve pazar yerindeki hikayeyi farklı bir şekilde yorumlayan Friedrich
Nietzsche ve Diyojen’in fikirlerinin “geleneksel toplum kültürüne” biraz daha
uydurmaya çalışarak tekrardan yorumlayan Stoacılar bunun en açık örnekleridir
[8].
Kaynaklar
[1] Academy of Ideas. (2013). Diogenes the Cynic. 08.01.2020 tarihinde https://academyofideas.com/2013/05/diogenes-the-cynic/ adresinden alındı. [2] Baş, T. (2006). Diyojen Heykeli [Heykel]. Sinop, Türkiye: Kaleyazısı. [3] Britannica Ansiklopedisi editörleri (2020). Antisthenes. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Antisthenes adresinden alındı. [4] Britannica Ansiklopedisi editörleri (2021). Diogenes. Encyclopedia Britannica.https://www.britannica.com/biography/Diogenes-Greek-philosopher adresinden alındı. [5] Caldwell, R. C. (2014). How to be a cynic. Philosophy Now: a magazine of ideas. [Website post]. 07.01.2022 tarihinde https://philosophynow.org/issues/104/How_To_Be_A_Cynic adresinden alındı. [6] Gamelin, J. (1763). Alexandre et Diogenes [Resim]. Carcassonne, Fransa: Musée des Beaux-Arts de Carcassonne [7] Gerome, J. L. (1860). Diogenes [Resim]. Baltimore, ABD: Walters Art Museum [8] TED-Ed. (19 Aralık 2019). The philosophy of cynicism - William D. Desmond [Youtube video]. 09.01.2022 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=Utzym1I_BiY adresinden alındı. [9] Papadopoulos, T. (2021). Diogenes and cynicism in modern society. Medium [Website Post]. 02.01.2022 tarihinde https://medium.com/exploring-history/diogenes-and-cynicism-in-modern-society-49acac80a81e adresinden alındı. [10] Piering, J. (n.d.). Cynics. Internet encyclopedia of philosophy. 01.01.2022 tarihinde https://iep.utm.edu/cynics/ adresinden alındı. [11] Jordaens, j. (1642). Diogenes Searching for an Honest Man [Resim]. Dresden, Almanya: Gemäldegalerie Alte Meister.
Yazar: Batuhan SarıtaşEditörler: Berna Kurt, Fatma Güldoğan
|
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder